Didgeridoo

Prawdopodobnie 40 tysięcy lat temu powstał yidaki i jest najstarszym instrumentem muzycznym świata. Jego powstanie jest owiane tajemnicą i towarzyszy temu wiele mitów. Aborygeni twierdzą że yidaki otrzymali w spadku od Przodków i że jest na Ziemi od począdku Dreamtime'u, tworzeniu Ziemi towarzyszył ten dźwięk, a gdyby Ziemia mogła przemówić to właśnie głosem yidaki. Wierzą także że didgeridoo otwiera drogę do mitycznego Czasu Snu.

Niektórzy etnolodzy twierdzą iż yidaki na samym początku mógł służyć jako wabik do nawoływania zwierząt w czasie polowań, gdyż na tym instrumencie można naśladować wiele łudząco podobnych odgłosów do naturalnych. Wiadomo też że didgeridoo pierwotnie był i jest instrumentem obrzędowym północno-australijskich Aborygenów, zwłaszcza z East Kimberley w Zachodniej Australii i większości terenów Północnej Równiny, między innymi był używany podczas ceremonii pogrzebowych, gdyż wierzono że jego dźwięk przeprowadza zmarłych do duchowego świata przodków. Dzisiaj rozpowszechniony jest wśród plemion prawie w całej Australii i tam gdzie został “zaszczepiony” służy gł. celom rozrywkowym.

To męski instrument, w niektórych plemionach kobietom zakazano gry na yidaki oraz uczestnictwa w inicjacyjnych ceremoniach a za złamanie zakazu

(dawniej) była często stosowana kara śmierci. Gdzie indziej zezwalano kobietom grać tylko na krótkich didge do 80cm dł.

Słowo didgeridoo czyt. didżeridu podobno zostało wymyślone przez pierwszych osadników pewnie od charakterystycznego wybrzmiewania didjeryyyy diddd rrryyy jak mozna skojarzyć słuchając tego dźwięku po raz pierwszy. Choć są przesłanki że ta nazwa funkcjonuje wśród Aborygenów w nieco innej formie fonetycznej jako didjereduu, tłumaczona - “grający patyk”, podobno też jest cała pieśń związana z “grającym patykiem”

W użyciu jest jeszcze co najmniej ze 40 nazw aborygeńskich tego instrumentu, i każda jest odpowiednia. Różnorodność nazewnictwa wiąże się ze zmiennością dialektu bądź języka plemion, od regionu z jakiego pochodzą didgeridoo oraz przeznaczenia obrzędowego instrumentu.

Najczęściej stosowane nazwy to yuulngu, yidaki, gunbarrk lub ngarriralkpwina co znaczy gra w kije.

Gunbarrk to też nazwa rytualnego stylu gry z centrum ziemi Arnhema.

W zachodnim świecie przyjęło się nazywać instrument didgeridoo.

Przeważnie długość didgeridoo wynosi od 1metra do 2,5M.

Te bardzo długie są wykorzystywane w obrzędach "Tęczowego Węża" i w niektórych ceremoniach pogrzebowych.

Aborygeni używają do wyrobu yidaki drewna eukaliptusowego z gatunków Gardayka,Wandhuwa. Zbierają gałęzie, pnie wydrążone przez termity, potem dodatkowo wypalają rozżarzonym węglem drzewnym i ew. drążą ręcznie zaostrzonym kijem, czasami dorabiali ustnik z wosku pszczelego gdy średnica rury była za duża. Nie przywiązywali dużej wagi do brzmienia didgeridoo, dawne instrumenty miały płytkie i “suche” brzmienie.

Instrument obrzędowy jest zazwyczaj zdobiony ornamentami.

Złożona grafika Warlipiri składjąca się z kropeczek i konturów, symbolizuje plemienne lub osobiste totemy, ilustruje opowieści mityczne lub ma bardziej religijno-rytualne znaczenie w zależności od przeznaczenia didgeridoo.

Czuringa

Przedmiot wykonany z drewna lub kamienia, płaski, owalny, o długości 10-50 cm, zdobiony ornamentami. Jest to rzecz, w której manifestuje się moc totemicznego ducha.

W niektórych plemionach Aborygeni wierzą iż czuringa jednym z wcieleń przodków. Każdy członek plemienia posiada własną czuringę.

Jako instrument ma zastosowanie w obrzędach, dźwięk oparty na harmonicznych częstotliwościach przypomina szum podmuchów wiatru i jest niesamowicie mistyczny.

Tworzenie dźwięku polega na kręceniu w koło czuringą przywiązaną do plecionego z silnych włókien roślinnych sznura dł.około 1,5 metra. Natężenie i rodzaj dźwięku zależy od siły z jaką kręcimy czuringą i wielkości samej czuringi. Aborygeni wierzą że w ten sposób “przecinają powietrze” otwierając drogę do świata przodków.

Clapstick

Dwa kawałki z “żelaznego drzewa” uderzane o siebie wywołują charakterystyczny dźwięk.Wykorzystywany jako akompaniament do didgeridoo i śpiewów.

Bumerang

Miotana ręcznie broń myśliwska. Powszechnie używana od przynajmniej 15 tyś. lat.

Przypuszczalnie przodkiem bumerangu był ciężki zakrzywiony kij, który pierwotni łowcy rzucali płasko nad ziemią, aby zabić lub ogłuszyć zwierzynę. Zapewne przypadek umożliwił odkrycie, że lżejszy wykrzywiony patyk rzucony pod właściwym kątem, wraca do miotającego.

Odtąd funkcjonowały dwa rodzaje bumerangów:

- bumerangi niepowracające, duże, ciężkie używane do walk i polowań na większą zwierzynę.
- bumerangi powracające służące głównie do polowania na ptaki-wyrzucane w powietrze mogły zabić jednorazowo nawet kilka sztuk, a przy niecelnym rzucie powracały łukiem do myśliwego.

Umiejętnie rzucony bumerang rozwija prędkość do 100km/h.

Co ciekawe, w Polsce w jednej z jaskiń na południu kraju archeolodzy odnaleźli pradawne narzędzie łudząco podobne do australijskiego bumerangu. Datowany wiek znaleziska to ok. 12,500 lat!!

Czyżby bumerang nie był tylko aborygeńskim wynalazkiem...

Woomera

Miotacz włóczni wydatnie przyśpieszający ich lot, wzmacniając siłę uderzenia. Aborygeni wykorzystywali woomera również do innych celów: jako nóż, dłuto, sztuciec, kopaczkę czy też do polowania na ryby.

Tarcze

Jak można się domyślić tarcze tradycyjnie były używane w walce ale również karaniu sprawców o czym pisaliśmy w dziale “Aborygeni”

Ornamentyka i styl graficzny na tarczy był indywidualny dla każdego plemienia i klanu, ponieważ rozróżniano dzięki temu przynależność plemienną co miało duże znaczenie w czasie walk.

To też pomagało wojownikom wiedzieć że walczyli nie tylko dla swojego klanu ale też dla wiary i dziedzictwa. Ilustracje przedstawiały totemy i duchowe wierzenia danego klanu.